DEVLETİN KENDİNE AİT OLAN MALDAN TEBASINA VERMESİ

 Mal edinme sebeplerinden biri de, tebaasından kimselere ihtiyaçlarını gidermek veya onları mülkiyetleriyle menfaatlandırmak için devletin beytülmaldan mal vermesidir. İhtiyaçlarını karşılamaya gelince: Devlet, kendi tebaasından olanlara arazilerini işletmeleri, borçlarını ödemeleri için mal verebilir. Nitekim Ömer b. el-Hattab, kendi arazisini ekmek ve ihtiyaçlarını karşılamak için Irak'taki çiftçilere mal vererek yardım etmiştir. Onlardan bu malı geri ödemeleri istememiştir. Nitekim şeriat, zekât malından borçluların hakkı olduğunu bildirmiştir. Ödemekten aciz olduklarında ondan boçlulara verilmesini emretmiştir. Allahu Teâlâ şöyle dedi: "...(Borcuna karşılık malı olmayan) borçlulara..."

Topluluğun ferdi mülkiyetten yararlanmaya olan ihtiyacına gelince; bu, devletin kendine ait olan işletilmeyen malları ve mülkleri ümmetin fertlerine mülk olarak verilmesinde var olan bir husustur. Meselâ; devlet sahipsiz bazı arazileri ikta^{(1) yolu ile fertlere mal olarak verebilir.. Rasulullah (sas) Medine'ye geldiğinde Ebu Bekir ve Ömer (ra)'ya bir araziyi ikta etmesi gibi. Zübeyr'e de geniş bir araziyi ikta etmiştir. Nitekim ona içinde ağaçlık ve hurmalık bulunan bir araziyi ikta etmiştir. Ondan sonra gelen raşid halifelerde bu uygulamayı sürdürerek devlete ait bazı arazileri fertlere ikta etmişlerdir.}

Devletin ikta yolu ile fertlere verdiği arazi, ferdin mülkü haline gelir. Çünkü topluluk işletilmeyen bir arazinin işletilmesinden yararlanmaya muhtaçtır. Fertler bu yararlanmaya zorlanırlar. Bu mülkiyet dolayısıyla cemaat, bu fertlerin zihinsel ve bedensel çalıştırmasından yararlanır. Boş olan arazilerin devlet tarafından fertlere verilmesi neticesinde fertler ve cemaat bu mülkiyetten istifade etmiş olurlar.

Burada "ikta" lafzı, lügat ve fıkhî manası ile kullanılmıştır. Yoksa İslâm'ın tanımadığı ve benimsemediği iktanın özel bir anlamı olan "derebeylikle" hiç bir ilgisi yoktur.

Bu kapsama, devletin savaşanlara ganimetlerden dağıttıkları ve imamın gazilerin öldürdüğü kafirlerin üzerinden çıkan ganimetleri almasına izin vermesi de dahil edilir.

^{_______________________________________}

^{(1) İKTA : Bir arazinin mülkiyeti veya menfaatı ve tasarrufunun devlet tarafından bağış yolu ile bir kimseye verilmesidir.}